Rosyjskie uderzenie na Bramy Przemyskie

10 października 1914 roku wojska rosyjskie pod dowództwem generała Radko Dimitrijewa przypuściły pierwszy zmasowany szturm na Twierdzę Przemyśl. Atak rozpoczął się o świcie od silnego ostrzału artyleryjskiego pozycji austro-węgierskich na północnym odcinku obrony. Rosjanie uderzyli na kluczowe punkty: fort XIII „San Rideau”, fort X „Orzechowce” oraz grupę warowną „Siedliska”. Celem było przerwanie pierścienia obronnego i zdobycie przepraw na Sanie.

Obrona pod dowództwem generała Kusmanka

Twierdzą dowodził wówczas generał Hermann Kusmanek von Burgneustädten, który dysponował załogą liczącą około 131 000 żołnierzy. Mimo przewagi Rosjan, austro-węgierscy obrońcy zdołali odeprzeć pierwsze natarcie. Kluczową rolę odegrali artylerzyści z fortu XIII, którzy celnym ogniem powstrzymali rosyjską piechotę na przedpolu. Walki trwały do późnych godzin wieczornych, a straty po obu stronach były znaczne. Rosjanie stracili tego dnia około 3 000 żołnierzy, Austriacy – około 1 200.

Znaczenie pierwszego szturmu

Atak z 10 października był początkiem trzymiesięcznego oblężenia, które zakończyło się dopiero 22 marca 1915 roku kapitulacją twierdzy. Mimo że Rosjanie nie zdołali zdobyć Przemyśla za pierwszym razem, ich natarcie zmusiło Austro-Węgry do skierowania znacznych sił na ten odcinek frontu. Twierdza Przemyśl, nazywana „Verdun Wschodu”, stała się symbolem zaciekłych walk pozycyjnych. W kolejnych dniach Rosjanie ponawiali ataki, zdobywając niektóre wysunięte forty, m.in. 14 października fort „Pikulice”.

Konsekwencje i pamięć

Pierwszy szturm na Twierdzę Przemyśl pokazał, że mimo nowoczesnej artylerii i ogromnych sił, zdobycie dobrze ufortyfikowanej pozycji wymagało czasu i poświęceń. Wydarzenie to upamiętnia tablica na murze fortu XIII oraz coroczne rekonstrukcje historyczne. 10 października 1914 roku zapisał się w historii Przemyśla jako dzień, w którym miasto stanęło na drodze rosyjskiej ofensywy, rozpoczynając jeden z najkrwawszych epizodów I wojny światowej na ziemiach polskich.