Czuwaj Przemyśl — historia najstarszego klubu sportowego

Przemyśl, miasto o bogatej, wielokulturowej historii, od wieków stanowiło arenę nie tylko wydarzeń politycznych i militarnych, ale także sportowej rywalizacji. Wśród wielu klubów i stowarzyszeń, które na przestrzeni lat kształtowały sportowy krajobraz miasta, jedno miejsce zajmuje szczególne — „Czuwaj Przemyśl”. Założony w 1921 roku, jest najstarszym, nieprzerwanie działającym klubem sportowym w mieście, a jego historia splata się z losami Polski, Ukrainy i całego regionu pogranicza.

Początki: rok 1921 i idea „Czuwaj”

Klub został założony 15 marca 1921 roku z inicjatywy grupy lokalnych działaczy harcerskich i nauczycieli. Nazwa „Czuwaj” — harcerskie pozdrowienie — nie była przypadkowa. Od początku klub miał kształtować młodzież w duchu patriotyzmu, dyscypliny i zdrowego stylu życia. Pierwszym prezesem został dr Stanisław Sieradzki, a sekcje, które powstały jako pierwsze, to piłka nożna i lekkoatletyka. Boisko klubu znajdowało się początkowo na terenie dzisiejszych błoni nad Sanem, a pierwsze mecze rozgrywano w 1922 roku na prowizorycznym placu przy ul. Słowackiego.

W 1924 roku klub przyjął barwy biało-zielone, które do dziś są symbolem „Czuwaja”. W 1927 roku powstała sekcja tenisa stołowego, która szybko zyskała popularność wśród przemyskiej inteligencji. W 1935 roku dołączyła koszykówka, co uczyniło klub jednym z najbardziej wszechstronnych w regionie. Przed wybuchem II wojny światowej „Czuwaj” liczył już ponad 200 członków, a jego drużyny regularnie uczestniczyły w rozgrywkach Lwowskiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej oraz w mistrzostwach Polski juniorów w lekkoatletyce.

Okres wojny i okupacji: sport w podziemiu

W 1939 roku, po agresji niemieckiej i sowieckiej, działalność klubu została formalnie zawieszona. Wielu zawodników i działaczy wzięło udział w kampanii wrześniowej. Boisko „Czuwaja” zostało zajęte przez Niemców na magazyn wojskowy. Mimo to, w latach 1940–1944, w konspiracji organizowano tajne zawody lekkoatletyczne na łąkach pod Przemyślem. W 1942 roku grupa byłych zawodników „Czuwaja” wzięła udział w akcji „Wachlarz” – dostarczaniu broni i meldunków dla Armii Krajowej. Spośród 45 przedwojennych członków klubu, 17 zginęło w walkach lub zostało zamordowanych w obozach koncentracyjnych. Ich nazwiska widnieją na tablicy pamiątkowej w siedzibie klubu przy ul. Sportowej 3.

Okres powojenny i PRL: odbudowa i złote lata

Po wojnie klub odrodził się w 1946 roku. W 1949 roku, w wyniku przymusowej unifikacji sportu, „Czuwaj” został włączony do Zrzeszenia Sportowego „Spójnia”, ale w 1957 roku odzyskał historyczną nazwę. Lata 60. i 70. to złoty okres klubu. W 1962 roku sekcja koszykówki awansowała do II ligi ogólnopolskiej, a w 1968 roku do I ligi juniorów. Zawodnicy tacy jak Stanisław Krawczyk (rekordzista okręgu w skoku wzwyż – 2,04 m w 1971 roku) i Maria Bilińska (mistrzyni Polski juniorów w biegu na 800 m w 1974 roku) rozsławiali Przemyśl na arenie krajowej.

Sekcja piłki nożnej w latach 1955–1980 występowała głównie w klasie A i okręgówce, ale jej największym osiągnięciem było dotarcie do 1/16 finału Pucharu Polski w 1978 roku, gdzie „Czuwaj” uległ 0:2 pierwszoligowej Wiśle Kraków przed 8 000 widzów na stadionie przy ul. Sportowej. Tenis stołowy w latach 70. należał do czołówki województwa – zawodnik Janusz Nowak w 1975 roku zdobył wicemistrzostwo Polski juniorów w grze pojedynczej.

Lata 90. i współczesność: walka o przetrwanie

Transformacja ustrojowa w 1989 roku uderzyła w wiele klubów sportowych. „Czuwaj” utracił wsparcie państwowych zakładów pracy, a liczba członków spadła z 350 w 1980 roku do 120 w 1995 roku. Dzięki determinacji działaczy, w tym wieloletniego prezesa Zbigniewa Kłaputa (1992–2006), klub przetrwał. W 2000 roku oddano do użytku nową halę sportową przy ul. Sportowej, która kosztowała 1,2 mln złotych i została sfinansowana z budżetu miasta oraz funduszy unijnych.

W 2021 roku, w setną rocznicę założenia, klub liczył 180 aktywnych zawodników w czterech sekcjach. Największe sukcesy w ostatnich latach odnotowała sekcja tenisa stołowego – w 2018 roku drużyna wywalczyła awans do II ligi, a w 2023 roku junior Bartosz Janczak zajął 5. miejsce na Mistrzostwach Polski U-19. Koszykówka w 2022 roku zdobyła mistrzostwo Podkarpackiej Ligi Juniorów.

Rola w mieście: więcej niż sport

„Czuwaj” od zawsze pełnił funkcję integracyjną w wielokulturowym Przemyślu. W latach 20. i 30. XX wieku w klubie grali Polacy, Ukraińcy i Żydzi, co na tle rosnących napięć narodowościowych było wyjątkowe. Dziś klub prowadzi programy dla dzieci uchodźców z Ukrainy (od 2022 roku zajęcia sportowe dla 60 dzieci tygodniowo). W 2023 roku zorganizował turniej „Sport bez granic” z udziałem drużyn z Ukrainy, Polski i Niemiec.

Stadion przy ul. Sportowej, wybudowany w 1928 roku i roz