10 listopada 1914 – Rosjanie w Przemyślu

Gdy wybuchła I wojna światowa, Przemyśl był jednym z najważniejszych punktów strategicznych na mapie Europy. Twierdza Przemyśl, zbudowana w latach 1854–1914, miała chronić przejścia przez Karpaty i stanowić bazę dla armii austro-węgierskiej. Nikt nie przypuszczał, że już jesienią 1914 roku twierdza znajdzie się w rękach rosyjskich.

Oblężenie

Po klęsce armii austro-węgierskiej w bitwie pod Lwowem (wrzesień 1914) Rosjanie parli na zachód. 26 września 1914 roku wojska rosyjskie rozpoczęły oblężenie Przemyśla. Garnizon twierdzy liczył około 130 tysięcy żołnierzy, głównie Austriaków, Węgrów i Polaków. Dowódcą był generał Hermann Kusmanek von Burgneustädten. Rosjanie, dowodzeni przez generała Aleksieja Brusiłowa, dysponowali przewagą liczebną, ale nie mieli ciężkiej artylerii oblężniczej.

Oblężenie trwało ponad miesiąc. 5 października 1914 roku Rosjanie przypuścili szturm na północny odcinek twierdzy, ale zostali odparci. Walki były zacięte, a straty po obu stronach rosły. W połowie października Austriacy podjęli próbę przerwania oblężenia, ale bez powodzenia. Sytuacja w twierdzy pogarszała się – brakowało żywności, amunicji i lekarstw.

Upadek twierdzy

W nocy z 8 na 9 listopada 1914 roku Rosjanie przypuścili decydujący atak na fort nr 1 „Królowa” i sąsiednie umocnienia. Po ciężkich walkach wróg wdarł się do twierdzy. Generał Kusmanek, widząc beznadziejność sytuacji, zdecydował się na kapitulację. 10 listopada 1914 roku wojska rosyjskie wkroczyły do Przemyśla. Do niewoli dostało się około 120 tysięcy żołnierzy, w tym 2 tysiące oficerów. Rosjanie zdobyli także 600 dział i ogromne zapasy wojskowe.

Upadek Przemyśla był wielkim ciosem dla Austro-Węgier. Twierdza, uważana za jedną z najpotężniejszych w Europie, padła po zaledwie 45 dniach oblężenia. Rosjanie ogłosili to wielkim zwycięstwem, a car Mikołaj II nazwał Przemyśl „bramą do Berlina”.

Znaczenie

Zajęcie Przemyśla przez Rosjan otworzyło im drogę w głąb Galicji i na Śląsk. Jednak ich sukces był krótkotrwały. Wiosną 1915 roku wojska austro-węgierskie i niemieckie podjęły ofensywę i 3 czerwca 1915 roku odbiły Przemyśl. Twierdza została jednak poważnie zniszczona, a miasto ucierpiało zarówno podczas oblężenia, jak i walk w 1915 roku.

10 listopada 1914 roku przeszedł do historii jako dzień, w którym Przemyśl po raz pierwszy w swoich dziejach został zdobyty przez wroga. Wydarzenie to pokazało, jak kruche były mury twierdzy w obliczu nowoczesnej wojny i jak ważne było morale żołnierzy. Dla mieszkańców Przemyśla był to początek trudnych lat okupacji, które trwały aż do odzyskania niepodległości w 1918 roku.