Pierwsze oblężenie Twierdzy Przemyśl

17 września 1914 roku wojska rosyjskie 3. Armii gen. Mikołaja Ruzskiego podeszły pod zewnętrzny pierścień fortów Twierdzy Przemyśl, rozpoczynając pierwsze oblężenie tej potężnej austro-węgierskiej warowni. Był to kulminacyjny moment bitwy pod Przemyślem, stoczonej w ramach wielkiej ofensywy rosyjskiej po zwycięstwie nad rzeką Gniłą Lipą. Twierdza, rozbudowywana od lat 80. XIX wieku, miała wówczas 45 km obwodu i była obsadzona przez około 131 tysięcy żołnierzy oraz 4000 dział. Jej komendantem był gen. Hermann Kusmanek von Burgneustädten.

Siły i przygotowania

Rosjanie, liczący około 100 tysięcy ludzi, przystąpili do oblężenia bez odpowiedniego sprzętu oblężniczego. Ich celem było szybkie zdobycie twierdzy, która blokowała im drogę na zachód, ku Krakowowi i Śląskowi. Austriacy zdawali sobie sprawę z przewagi liczebnej wroga, ale liczyli na potęgę fortów. W dniach poprzedzających 17 września do Przemyśla napłynęły transporty z amunicją i żywnością, a miejscowa ludność cywilna częściowo ewakuowała się na zachód.

Przebieg walk

17 września rosyjskie patrole rozpoznawcze dotarły do linii fortów. Główne natarcie rozpoczęło się 18 września i trwało do 9 października. Rosjanie atakowali głównie od północy i wschodu, gdzie forty były słabiej ufortyfikowane. Najcięższe walki toczyły się o fort XIII „San” i fort XI „Duńkowiczki”. Mimo zaciekłych szturmów piechoty, artyleria rosyjska nie zdołała przełamać betonowych stropów. Austriacka załoga odpowiadała ogniem z dział fortowych i przeprowadzała kontrataki. W walkach wziął udział także 10. Korpus gen. Svetozara Boroevicia, który wykonał wypad z twierdzy, zadając Rosjanom straty.

Znaczenie i konsekwencje

Oblężenie zakończyło się 9 października 1914 roku, gdy Rosjanie, wobec zbliżającej się odsieczy austro-węgierskiej i niemieckiej, wycofali się na linię Sanu. Twierdza Przemyśl pozostała niezdobyta, co było ogromnym sukcesem propagandowym Austro-Węgier. Oblężenie wiązało jednak duże siły rosyjskie, które nie mogły być użyte w innych rejonach frontu. Wydarzenie to zapisało się w historii jako symbol męstwa i determinacji obrońców. Kolejne oblężenie, które rozpoczęło się w listopadzie 1914 roku, zakończyło się kapitulacją twierdzy 22 marca 1915 roku.

Pamięć

Dziś na terenie Twierdzy Przemyśl znajdują się liczne pozostałości fortów, które są udostępnione turystom. 17 września jest okazją do wspomnienia bohaterów tamtych dni. W 2014 roku, w setną rocznicę wybuchu I wojny światowej, odbyły się uroczystości upamiętniające obronę twierdzy, z udziałem władz miasta i wojska.