Kontekst historyczny

Po trwającym od 22 marca 1915 roku rosyjskim oblężeniu, Twierdza Przemyśl (niem. Festung Przemysl) została zdobyta przez armię carską. Jednak już w maju 1915 roku, w ramach ofensywy gorlickiej, połączone siły austro-węgierskie (11 Armia) i niemieckie (Grupa Armii Mackensena) rozpoczęły kontratak, aby odbić twierdzę – kluczowy węzeł komunikacyjny i bastion obrony Galicji.

1 czerwca 1915 – decydujący szturm

1 czerwca 1915 roku, o godzinie 4:00 nad ranem, po intensywnym ostrzale artyleryjskim (ponad 200 dział ciężkich), rozpoczął się generalny szturm na forty zewnętrzne: Fort I „Salis Soglio”, Fort II „Jaksmanice” oraz Fort VIII „Łętownia”. Atak prowadziły 3. Dywizja Piechoty armii austro-węgierskiej oraz oddziały pruskiej 11. Dywizji Piechoty. Rosjanie, osłabieni stratami i brakiem amunicji (zużyli 80% zapasów), bronili się zaciekle, ale nie mogli powstrzymać naporu. O godzinie 17:30 forty I i II zostały przełamane, a do godziny 20:00 Rosjanie rozpoczęli ewakuację twierdzy. Straty austro-węgierskie wyniosły tego dnia 1 200 zabitych i rannych, rosyjskie – około 3 000.

Skutki i znaczenie

Odbicie Twierdzy Przemyśl 1 czerwca 1915 roku było jednym z największych sukcesów taktycznych państw centralnych na froncie wschodnim. Umożliwiło dalsze natarcie w kierunku Lwowa i Chełma. Dla mieszkańców Przemyśla oznaczało koniec 5-miesięcznej okupacji rosyjskiej, ale też początek nowej fali represji – Austriacy oskarżali miejscowych Rusinów (Ukraińców) o kolaborację z Rosjanami. W dniach 2–5 czerwca 1915 roku sąd polowy skazał na śmierć 12 osób, a 40 trafiło do obozu w Theresienstadt.

Dziedzictwo

Do dziś 1 czerwca 1915 roku pozostaje w Przemyślu symboliczną datą – dniem, w którym Twierdza po raz ostatni zmieniła właściciela podczas I wojny światowej. Forty II i VIII do dziś noszą ślady tej walki: w Forcie II zachowały się dziury po pociskach kalibru 305 mm, a w Forcie VIII – betonowe stanowiska ogniowe z 1915 roku. Co roku, 1 czerwca, na cmentarzu wojennym nr 1 w Przemyślu odbywa się uroczysta msza polowa, upamiętniająca żołnierzy obu stron.