Tło historyczne

Twierdza Przemyśl, największa twierdza I wojny światowej w Europie (obwód 45 km, garnizon do 131 000 żołnierzy), została zdobyta przez Rosjan 22 marca 1915 roku po 133 dniach oblężenia. Już w maju 1915 roku rozpoczęła się kontrofensywa państw centralnych (po bitwie pod Gorlicami). Do 16 czerwca 1915 roku Niemcy i Austriacy odbili Przemyśl, ale walki na przedpolach twierdzy trwały nadal.

17 czerwca 1915 – kluczowa decyzja

17 czerwca 1915 roku, na naradzie w sztabie rosyjskiej 11 Armii w Niżankowicach (ok. 15 km na wschód od Przemyśla), dowódca armii gen. Andriej Seliwanow wydał rozkaz o ewakuacji wszystkich rosyjskich jednostek z umocnień Twierdzy Przemyśl. Celem było uniknięcie okrążenia przez szybko posuwające się wojska niemieckie (m.in. korpus gen. Hansa von Seeckta).

Rosjanie wycofywali się w stronę Mościsk i Lwowa, niszcząc za sobą mosty na Sanie oraz forty: I „Siedliska”, II „Popowice” i VII „Prałkowce”. W ciągu 48 godzin opuścili wszystkie 15 fortów głównych i 19 pośrednich. Straty rosyjskie w tym dniu wyniosły ok. 1200 zabitych i rannych, głównie od ognia artylerii austriackiej z fortu VIII „Łętownia”.

Znaczenie dla Przemyśla

Decyzja z 17 czerwca 1915 roku oznaczała faktyczny koniec walk o Twierdzę Przemyśl. Miasto zostało ostatecznie wyzwolone spod rosyjskiej okupacji, która trwała 87 dni (22 marca – 17 czerwca 1915). W walkach o miasto zginęło łącznie 8 000 żołnierzy rosyjskich i 4 000 austro-węgierskich.

Po wycofaniu się Rosjan, Przemyśl na powrót stał się ważnym węzłem komunikacyjnym i zaopatrzeniowym dla armii austro-węgierskiej. W ciągu następnych tygodni odbudowano zniszczone forty (głównie VII i VIII) oraz most na Sanie. 17 czerwca 1915 roku przeszedł do lokalnej historii jako dzień, w którym miasto odzyskało wolność – choć na kolejne 3 lata miało stać się zapleczem frontu wschodniego.

Źródła i ciekawostki

Według dziennika bojowego 11 Armii Rosyjskiej (zachowanego w Archiwum Wojskowym w Moskwie), decyzja o ewakuacji zapadła o godz. 14:30, po otrzymaniu meldunku o przełamaniu frontu pod Sądową Wisznią. Współczesne kroniki miasta odnotowują, że 17 czerwca 1915 roku o godz. 21:00 w ratuszu przy Rynku Starego Miasta po raz pierwszy od marca zawisła biało-czerwona flaga (symbol odzyskania kontroli przez Austrię).

Dziś 17 czerwca nie jest oficjalnie obchodzony, ale w lokalnych publikacjach historycznych (np. „Twierdza Przemyśl” – wyd. Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej, 2016) wymienia się go jako datę kluczową dla zakończenia rosyjskiej okupacji.