Kontekst: Oblężenie i kontrofensywa

Wiosną 1915 roku Twierdza Przemyśl znajdowała się w rękach rosyjskich od 22 marca, kiedy to po 133 dniach oblężenia poddała się austro-węgierska załoga. Jednak już 4 maja 1915 roku państwa centralne rozpoczęły ofensywę gorlicką, która przełamała front rosyjski. Do końca maja Austriacy i Niemcy odbili Przemyśl, a Rosjanie rozpoczęli odwrót. Mimo to, w rejonie twierdzy dochodziło do ciężkich walk opóźniających.

13 lipca 1915: Piekło na Sanie

13 lipca 1915 roku, dokładnie w dniu, w którym rozpoczęła się bitwa pod Kraśnikiem (druga faza ofensywy), rosyjska artyleria ciężka skoncentrowała ogień na Forcie XIII „San Rideau”. Fort ten, położony na wschodnim brzegu Sanu, stanowił kluczowy punkt oporu osłaniający przeprawy w rejonie Przemyśla. Według raportów austriackiego sztabu, od godziny 6:00 rano do 16:00 na fort spadło ponad 1200 pocisków kalibru 152 mm i 203 mm. Zniszczone zostały dwa schrony amunicyjne, a wały ziemne uległy częściowemu zapadnięciu. Straty wśród obrońców wyniosły 47 zabitych i 112 rannych (dane z dziennika bojowego 97. pułku piechoty austro-węgierskiej).

Bohaterstwo i upadek

Mimo druzgocącego ostrzału, załoga fortu – głównie żołnierze z 97. pułku piechoty (tzw. „Krainer”) oraz 3. batalionu saperów – utrzymała pozycję. Dowódca fortu, kpt. Rudolf von Möller, osobiście kierował gaszeniem pożarów i naprawą uszkodzeń. O godzinie 17:30, gdy Rosjanie przypuścili szturm piechoty, obrońcy otworzyli ogień z karabinów maszynowych Schwarzlose, zadając atakującym straty szacowane na 200–300 żołnierzy. Ostatecznie jednak przewaga ogniowa Rosjan zmusiła Austriaków do wycofania się na drugą linię obrony o zmroku. Fort XIII został opuszczony 14 lipca o świcie.

Znaczenie wydarzenia

Straty poniesione 13 lipca 1915 roku były częścią szerszego odwrotu armii rosyjskiej, która systematycznie niszczyła fortyfikacje Twierdzy Przemyśl, aby utrudnić ich ponowne wykorzystanie przez wroga. Do końca lipca 1915 roku Rosjanie wysadzili w powietrze 15 fortów głównych i 27 dzieł pośrednich. Fort XIII został zniszczony w 60%, a jego ruiny do dziś są jednym z najlepiej zachowanych przykładów zniszczeń wojennych w regionie.

Źródła historyczne

Szczegółowy opis walk 13 lipca 1915 roku znajduje się w: Geschichte des k. u. k. Infanterieregiments Nr. 97 (Wiedeń, 1928) oraz w aktach Kriegsarchiv w Wiedniu (sygn. KA-1915-XIII-7).