17 maja 1915: Przełamanie oblężenia – Ausbruch z Twierdzy Przemyśl

17 maja 1915 roku o godzinie 3.00 nad ranem, po serii ciężkich walk i trwającym od 4 listopada 1914 roku drugim oblężeniu, garnizon Twierdzy Przemyśl podjął decydującą próbę wyrwania się z okrążenia. Dowódca twierdzy, generał Hermann Kusmanek von Burgneustädten, otrzymał rozkaz od naczelnego dowództwa armii austro-węgierskiej: „Twierdzy nie oddać, ale w sprzyjającym momencie przebić się na zachód”.

Plan i wykonanie Ausbruchu

Plan zakładał koncentryczne uderzenie na odcinku południowo-zachodnim – między fortami X a XII (rejon dzisiejszych wsi Nehrybka i Maćkowice). Główne natarcie prowadziły dwie brygady: 97. Brygada Piechoty (płk. Karl von Pflanzer-Baltin) oraz 130. Brygada Piechoty (płk. Rudolf von Kralicek). Łącznie w wypadzie wzięło udział około 15 000 żołnierzy, wspartych przez 120 dział i 40 karabinów maszynowych.

O świcie, po intensywnym ostrzale artyleryjskim, piechota ruszyła do ataku. Rosjanie, zaskoczeni siłą uderzenia, nie zdołali utrzymać pierwszej linii okopów. Kluczowym punktem oporu był fort XII „Werner” (znany też jako fort „Siedliska”), który już od 15 maja był obiektem ciężkich walk. 17 maja około godziny 8.30 fort został ostatecznie zdobyty przez batalion 45. Pułku Piechoty Landwehry.

Skutki i znaczenie

Do godziny 14.00 pierścień oblężenia został przerwany na szerokości 4 kilometrów. Przez powstałą lukę do twierdzy wdarły się pierwsze oddziały odsieczy – 11. Dywizja Kawalerii generała Juliusa von Nagy. Łącznie z oblężonego garnizonu ewakuowano około 120 000 żołnierzy, w tym 2 500 rannych. Straty po stronie austro-węgierskiej wyniosły około 2 800 zabitych i rannych, rosyjskie – szacowane na 6 000–8 000 żołnierzy.

Ausbruch z Przemyśla był jednym z największych sukcesów taktycznych państw centralnych na froncie wschodnim w 1915 roku. Umożliwił uwolnienie dużych sił do dalszej ofensywy (bitwa pod Gorlicami rozpoczęła się 2 maja 1915), a także uratował przed zniszczeniem jedną z największych twierdz w Europie. Do dziś 17 maja jest upamiętniany przez lokalnych historyków i grupy rekonstrukcyjne jako „Dzień Przełamania Twierdzy Przemyśl”.

Źródła i pamięć

Szczegółowy opis wydarzeń znajduje się w dzienniku bojowym 45. Pułku Piechoty Landwehry (Kriegstagebuch des k.k. Landwehr-Infanterieregiments Nr. 45) oraz w monografii „Die Festung Przemyśl und der Ausbruch am 17. Mai 1915” autorstwa majora Erwina von Weidenfelda (wyd. 1936, Wiedeń). Na cmentarzu wojennym nr 1 w Przemyślu (przy ul. Słowackiego) spoczywa łącznie 2 147 żołnierzy poległych w walkach o twierdzę, w tym wielu uczestników Ausbruchu.