Początek wielkiej próby

19 sierpnia 1914 roku, zaledwie dwa tygodnie po wybuchu I wojny światowej, pod Przemyślem pojawiły się pierwsze rosyjskie patrole kawalerii. Austro-węgierskie dowództwo Twierdzy Przemyśl, dowodzone przez gen. Hermanna Kusmanka, ogłosiło alarm bojowy. Około godziny 10:00 rano, na wschodnich przedpolach, w rejonie wsi Buszkowice i Batycze, doszło do pierwszych potyczek z kozakami z 11. Dywizji Kawalerii rosyjskiej. Choć były to tylko starcia patroli, dla mieszkańców Przemyśla stały się one sygnałem, że nadchodzi czas wielkiej próby.

Twierdza, która miała zatrzymać armię

Twierdza Przemyśl była wówczas jednym z najnowocześniejszych i największych założeń fortyfikacyjnych w Europie. Jej obwód wynosił około 45 kilometrów, a na jej wyposażeniu znajdowało się ponad 900 dział różnego kalibru. W sierpniu 1914 roku w twierdzy stacjonowało około 131 000 żołnierzy, w tym 30 000 obrońców stałych. Dowództwo austro-węgierskie planowało wykorzystać twierdzę jako punkt oparcia dla operacji zaczepnych w Galicji, ale szybki rosyjski atak zmusił je do przejścia do obrony.

Pierwsze ofiary i panika w mieście

W dniu 19 sierpnia 1914 roku, w wyniku rosyjskiego ostrzału artyleryjskiego z odległości około 8 kilometrów, w Przemyślu zginęło pierwszych 12 cywilów. Wśród nich były kobiety i dzieci, które nie zdążyły ewakuować się na zachód. W mieście wybuchła panika – dworce kolejowe zostały zatkane przez uciekinierów, a władze wojskowe wprowadziły godzinę policyjną. W ciągu kolejnych dni Rosjanie stopniowo zacieśniali pierścień wokół twierdzy, odcinając ją od reszty monarchii habsburskiej.

Znaczenie wydarzenia

19 sierpnia 1914 roku to data symboliczna – rozpoczęła się wtedy jedna z najdłuższych i najbardziej dramatycznych epopei I wojny światowej. Oblężenie Twierdzy Przemyśl trwało łącznie 133 dni (pierwsze oblężenie), a drugie – do 22 marca 1915 roku, kiedy to twierdza skapitulowała. Była to największa twierdza zdobyta przez Rosjan w tej wojnie, a jej upadek miał ogromne znaczenie propagandowe i strategiczne. Dla Przemyśla był to początek lat zniszczeń, które na zawsze zmieniły charakter miasta.

Pamięć o wydarzeniu

Dziś na przedpolach twierdzy, w miejscach pierwszych starć, można odnaleźć pozostałości okopów i fortyfikacji. Co roku, 19 sierpnia, lokalne stowarzyszenia historyczne organizują piesze rajdy śladami pierwszych walk, a na cmentarzu wojennym w Przemyślu zapalane są znicze ku czci poległych żołnierzy obu stron. To wydarzenie pozostaje ważnym elementem tożsamości miasta, które przez wieki było świadkiem historii.