W przededniu burzy

20 sierpnia 1914 roku był dniem, w którym mieszkańcy Przemyśla ujrzeli na horyzoncie pierwsze patrole kozackie. Miasto, będące od 1910 roku jedną z najpotężniejszych twierdz Europy, stało się celem rosyjskiej ofensywy na wschodnim froncie I wojny światowej. Twierdza Przemyśl, zaprojektowana przez gen. Emila Ueberhorsta, liczyła wówczas 45 km obwodu, 1000 fortów i schronów, obsadzona przez 131 000 żołnierzy pod dowództwem gen. Hermanna Kusmanka.

W samym mieście panował chaos. Koleje ewakuowały urzędy i rodziny wojskowe, a na ulicach słychać było łoskot kół armatnich. Wojsko polowe wycofało się na wschód, pozostawiając twierdzę samotną wobec nadciągającej armii gen. Aleksieja Brusiłowa.

Pierwsze strzały

Już o świcie 20 sierpnia rosyjska kawaleria pojawiła się we wsiach pod Przemyślem – Pikulice, Zadąbrowie, Buszkowice. Około godziny 10:00 doszło do pierwszej potyczki pod wsią Nehrybka, gdzie austriaccy ułani z pułku nr 3 starli się z kozakami. Straty były niewielkie, ale wydarzenie to miało ogromne znaczenie psychologiczne – wojna zapukała do bram miasta.

Dowództwo twierdzy ogłosiło stan oblężenia. W ciągu 48 godzin wszystkie forty zostały obsadzone, a pola minowe i zasieki przygotowane. Mieszkańcy, którzy nie zdążyli uciec, zaczęli gromadzić zapasy żywności. W mieście wprowadzono kartki na chleb.

Początek piekła

Rosjanie nie przystąpili od razu do szturmu. Ich celem było okrążenie twierdzy i odcięcie jej od reszty Austro-Węgier. Do końca sierpnia pierścień okrążenia zacisnął się całkowicie. Rozpoczęło się pierwsze oblężenie, które miało trwać do 9 października 1914 roku.

W czasie oblężenia miasto było codziennie ostrzeliwane. Najcięższe bombardowania miały miejsce we wrześniu, kiedy Rosjanie użyli haubic 305 mm. Zniszczeniu uległy m.in. kamienice przy ul. Słowackiego i katedra greckokatolicka. Mimo to załoga twierdzy, wspierana przez cywilów, wytrzymała do czasu odsieczy gen. Paula von Hindenburga.

Znaczenie wydarzenia

20 sierpnia 1914 roku to symboliczna data początku jednej z największych bitew oblężniczych I wojny światowej. Twierdza Przemyśl przeszła do historii jako miejsce, gdzie przez 2 lata (do 22 marca 1915 roku) walczyły ze sobą armie Austro-Węgier, Niemiec i Rosji. Oblężenia pochłonęły życie ponad 100 000 żołnierzy i cywilów, a samo miasto zostało zniszczone w 70%.

Dziś, w rocznicę tamtych wydarzeń, Przemyśl pamięta o swojej bohaterskiej przeszłości. Forty Twierdzy są pomnikami historii, a coroczne rekonstrukcje przyciągają turystów z całego świata. To właśnie 20 sierpnia 1914 roku rozpoczął się rozdział, który na zawsze zmienił to miasto.