Pierwsze oblężenie Twierdzy Przemyśl

24 września 1914 roku, wczesnym rankiem, wojska rosyjskie rozpoczęły intensywny ostrzał artyleryjski i szturm na północny odcinek Twierdzy Przemyśl. Celem ataku był fort główny nr 1 („Kolomea”) oraz sąsiednie dzieła obronne. Był to kulminacyjny moment pierwszego oblężenia twierdzy, które trwało od 18 września do 10 października 1914 roku. Rosjanie, dowodzeni przez generała Radko Dimitriewa, liczyli na szybkie zdobycie kluczowej austro-węgierskiej fortecy, co otworzyłoby im drogę w głąb Galicji.

Przebieg walk

O godzinie 5:00 rano rosyjska artyleria ciężka rozpoczęła huraganowy ogień na fort nr 1. Pod jego osłoną do natarcia ruszyły pułki piechoty. Obrońcy, głównie żołnierze 89. pułku piechoty oraz artylerzyści z 4. pułku artylerii fortecznej, odpowiedzieli ogniem z dział 12 cm i 15 cm. Zaciekłe walki trwały kilka godzin. Rosjanie ponieśli ogromne straty – według austriackich raportów na przedpolu fortu zaległo ponad 800 zabitych i rannych. Około południa atak został odparty, a wojska rosyjskie wycofały się na pozycje wyjściowe.

Znaczenie obrony

Nie był to pierwszy szturm – już 20 września Rosjanie próbowali zdobyć fort nr 1, ale również bez powodzenia. Sukces 24 września umocnił morale obrońców i pokazał, że Twierdza Przemyśl, mimo niedoborów zaopatrzenia i przestarzałych fortyfikacji, jest w stanie stawić czoła rosyjskiej przewadze. Generał Hermann Kusmanek von Burgneustädten, komendant twierdzy, osobiście pogratulował żołnierzom fortu nr 1, podkreślając ich bohaterstwo.

Konsekwencje

Mimo taktycznego zwycięstwa, sytuacja twierdzy pozostawała dramatyczna. Rosjanie nie zrezygnowali z oblężenia i nadal zaciskali pierścień wokół Przemyśla. 26 września 1914 roku do miasta dotarła wieść o rozpoczęciu austriackiej ofensywy od strony Sanoka, co zmusiło Rosjan do częściowego wycofania się. Ostatecznie pierwsze oblężenie zakończyło się 10 października, gdy wojska rosyjskie odstąpiły, a do twierdzy wkroczyły oddziały austro-węgierskie. Był to jednak tylko krótki epizod – w listopadzie 1914 roku Rosjanie powrócili i rozpoczęli drugie, jeszcze cięższe oblężenie, które zakończyło się kapitulacją twierdzy 22 marca 1915 roku.

Pamięć

Dziś fort nr 1, znany jako „Kolomea”, jest jednym z najlepiej zachowanych obiektów Twierdzy Przemyśl. Można zwiedzać jego kazamaty, stanowiska artyleryjskie i pozostałości wałów. 24 września 2014 roku, w setną rocznicę tych walk, na terenie fortu odbyły się uroczystości z udziałem rekonstruktorów historycznych, upamiętniające bohaterstwo obrońców. Wydarzenie to przypomina, że Twierdza Przemyśl była jednym z najważniejszych punktów oporu na froncie wschodnim I wojny światowej.