Pierwsze oblężenie Twierdzy Przemyśl

25 września 1914 roku, zaledwie dwa miesiące po wybuchu I wojny światowej, Twierdza Przemyśl – jedna z największych fortec Europy – znalazła się w ogniu walk. Wojska rosyjskie, które 18 września rozpoczęły pierwsze oblężenie, przypuściły tego dnia zmasowany atak na północno-zachodni odcinek obrony. Celem był fort nr 11 „Duńkowiczki”, kluczowy punkt w pierścieniu umocnień, którego zdobycie otwierałoby Rosjanom drogę do miasta.

Siły i dowódcy

Atakowały oddziały 3. Armii Rosyjskiej generała Nikołaja Ruzskiego. Po stronie austro-węgierskiej bronił się 10. Batalion Strzelców Polowych (niem. Feldjägerbataillon Nr. 10), wspierany przez artylerię forteczną. Dowódcą odcinka był generał major Rudolf von Krey. Rosjanie, licząc na szybkie przełamanie, rzucili do natarcia kilka batalionów piechoty. Natarcie poprzedziło silne przygotowanie artyleryjskie, które rozpoczęło się o świcie.

Przebieg walk

Około godziny 6:00 rosyjska artyleria rozpoczęła huraganowy ogień na fort nr 11 i sąsiednie dzieła. Mimo uszkodzenia części umocnień, austro-węgierska załoga nie zaprzestała obrony. Około 9:00 piechota rosyjska ruszyła do szturmu. Żołnierze 10. Batalionu Strzelców Polowych, pochodzący głównie z Galicji, stawili zaciekły opór. Walki toczyły się na przedpolu fortu, a miejscami dochodziło do walki wręcz. Kluczową rolę odegrały karabiny maszynowe oraz wsparcie ogniowe z fortów sąsiednich (nr 10 „Orzechowce” i nr 12 „Żurawica”). Około południa Rosjanie zostali zmuszeni do odwrotu, ponosząc ciężkie straty. Według austro-węgierskich raportów na polu walki pozostało ponad 300 zabitych Rosjan, a kolejnych 200 wzięto do niewoli. Straty obrońców wyniosły około 40 zabitych i 120 rannych.

Znaczenie

Odparcie szturmu 25 września 1914 roku miało ogromne znaczenie moralne. Pokazało, że Twierdza Przemyśl, choć przestarzała pod względem technicznym, jest w stanie stawić czoła rosyjskiej nawale. Walki te były częścią pierwszego oblężenia, które trwało do 9 października 1914 roku, kiedy to Rosjanie, wobec zbliżającej się odsieczy austro-węgierskiej, zmuszeni byli odstąpić. Twierdza przetrwała, by już wkrótce – w listopadzie 1914 – ponownie znaleźć się w rosyjskim okrążeniu. Ostatecznie skapitulowała 22 marca 1915 roku po 133 dniach oblężenia.

Pamięć

Dziś fort nr 11 „Duńkowiczki” jest jednym z najlepiej zachowanych obiektów Twierdzy Przemyśl. Można go zwiedzać, a na jego terenie znajduje się tablica upamiętniająca walki z września 1914 roku. Co roku we wrześniu odbywają się tu inscenizacje historyczne, przypominające o bohaterstwie obrońców. 25 września to data, która na stałe zapisała się w dziejach miasta – dzień, w którym Przemyśl udowodnił, że jest twierdzą nie do zdobycia.