Koniec rosyjskiego panowania nad Sanem

29 czerwca 1915 roku, dokładnie o godzinie 7:15 rano, nad Przemyślem rozległy się trzy potężne eksplozje. Rosyjskie oddziały inżynieryjne, wykonując rozkaz dowództwa, wysadziły w powietrze Most Kolejowy, Most Bolesława Chrobrego (zwany wówczas Mostem Królewskim) oraz Most Zasanie (prowadzący na lewy brzeg Sanu). Celem było opóźnienie pościgu armii austro-węgierskiej i niemieckiej, które od 24 maja prowadziły natarcie na Twierdzę Przemyśl.

Twierdza Przemyśl – jeden z największych bastionów I wojny światowej – po 103 dniach rosyjskiej okupacji (od 22 marca 1915 r.) przechodziła właśnie w ręce Państw Centralnych. Rosjanie, wycofując się pod naporem ofensywy gorlickiej, nie zamierzali pozostawić przeciwnikowi sprawnego węzła komunikacyjnego. Wysadzenie mostów odcięło miasto od zaplecza i uniemożliwiło szybkie przerzucenie wojsk na drugą stronę rzeki.

Ofensywa gorlicka a los Przemyśla

Decyzja o zniszczeniu przepraw zapadła w sztabie gen. Aleksieja Brusiłowa 27 czerwca. Rosjanie, wiedząc, że nie utrzymają już fortyfikacji, postanowili maksymalnie utrudnić działania przeciwnikowi. Łącznie wysadzono trzy mosty: dwa drogowe i jeden kolejowy. Straty materialne były ogromne – odbudowa mostów trwała aż do 1917 roku, a pełną sprawność komunikacyjną miasto odzyskało dopiero po wojnie.

Dla mieszkańców Przemyśla był to dzień grozy. Eksplozje były słyszane w promieniu kilkunastu kilometrów, a fala uderzeniowa wybiła szyby w setkach domów na obu brzegach Sanu. Rosjanie opuścili miasto jeszcze tego samego popołudnia, a już 30 czerwca do Przemyśla wkroczyły oddziały austro-węgierskie pod dowództwem gen. Arthura Arza von Straussenburga. Drugie oblężenie Twierdzy Przemyśl dobiegło końca.

Liczby i pamięć

Wysadzenie mostów 29 czerwca 1915 roku zamknęło jeden z najtragiczniejszych rozdziałów w dziejach miasta. Podczas rosyjskiej okupacji (marzec–czerwiec 1915) z Przemyśla wywieziono na wschód około 20 000 osób, w tym wielu urzędników, inteligencję i duchownych. Straty materialne szacowano na 40% przedwojennej infrastruktury miejskiej.

Do dziś w muzeach i archiwach przechowywane są zdjęcia zrujnowanych mostów – żelazne konstrukcje zwisające nad Sanem stały się symbolem zniszczeń wojennych w Galicji. Na pamiątkę tych wydarzeń w 2015 roku na przyczółku mostu kolejowego odsłonięto tablicę upamiętniającą 100. rocznicę wysadzenia przepraw.

29 czerwca 1915 roku to data, która na zawsze zmieniła krajobraz komunikacyjny Przemyśla i przypomina, jak krucha jest infrastruktura w czasie wielkiej wojny.