Oblężenie Twierdzy Przemyśl – największej twierdzy Europy

Twierdza Przemyśl, o obwodzie 45 km i załodze liczącej 131 000 żołnierzy, była największym fortem I wojny światowej w Europie. Po pierwszym oblężeniu (wrzesień–październik 1914) Rosjanie zdobyli ją dopiero 22 marca 1915 roku, po 133 dniach drugiego oblężenia. Kapitulacja twierdzy była ogromnym ciosem dla Austro-Węgier – do niewoli dostało się ponad 117 000 żołnierzy.

Ofensywa gorlicka i natarcie na Przemyśl

2 maja 1915 roku rozpoczęła się ofensywa gorlicka, dowodzona przez generała Augusta von Mackensena. W ciągu miesiąca wojska państw centralnych przełamały front rosyjski pod Gorlicami i ruszyły w kierunku Przemyśla. 28 maja 1915 roku rozpoczęły się walki o miasto. Rosjanie, pod dowództwem generała Dmitrija Szczerbaczowa, bronili się w forcie nr I „Siedliska” i na wzgórzach Pogórza Przemyskiego.

Bitwa o miasto – 30 czerwca 1915

30 czerwca 1915 roku, po ciężkich walkach, wojska austro-węgierskie pod dowództwem feldmarszałka Franza Conrada von Hötzendorfa wkroczyły do Przemyśla. Miasto było zniszczone – Rosjanie przed wycofaniem wysadzili mosty na Sanie (kolejowy im. Zygmunta I Starego i drogowy Brama Przemyska) oraz zniszczyli koszary i magazyny. Mimo to Twierdza Przemyśl została odbita. Austriacy stracili w walkach około 8 000 żołnierzy, Rosjanie – 12 000.

Skutki odbicia

Odbicie Twierdzy Przemyśl miało ogromne znaczenie strategiczne: przywróciło kontrolę Austro-Węgier nad ważnym węzłem kolejowym i drogowym, zabezpieczyło linię Sanu i umożliwiło dalsze natarcie w kierunku Lwowa. Dla Przemyśla oznaczało to koniec 9-miesięcznej okupacji rosyjskiej, która przyniosła miastu grabieże, rekwizycje i represje wobec ludności cywilnej. Austriacy wprowadzili stan wojenny i rozpoczęli odbudowę fortyfikacji – twierdza pozostała czynna do końca wojny.

Pamięć o wydarzeniu

30 czerwca 1915 roku jest upamiętniony w Przemyślu na cmentarzu wojennym nr 76 (ul. Słowackiego), gdzie spoczywa 1 200 żołnierzy poległych w walkach o miasto. Co roku, w rocznicę odbicia, lokalne stowarzyszenia historyczne organizują rekonstrukcje i marsze pamięci. W 2015 roku, z okazji 100-lecia, odsłonięto tablicę pamiątkową na budynku Poczty Głównej przy ul. Jagiellońskiej.

Znaczenie dla historii Polski

Odbicie Twierdzy Przemyśl było również ważnym epizodem w drodze do niepodległości Polski – w walkach uczestniczyli żołnierze polscy w Legionach (m.in. 2. Pułk Piechoty Legionów), którzy później stali się trzonem Wojska Polskiego. Dla Przemyśla, jako miasta wielokulturowego (Polacy, Ukraińcy, Żydzi), rok 1915 był jednym z wielu tragicznych rozdziałów wojny, która zniszczyła jego przedwojenny charakter.