Początek Wielkiej Wojny na froncie wschodnim

4 sierpnia 1914 roku, zaledwie trzy dni po wypowiedzeniu wojny przez Rosję Austro-Węgrom, pod Przemyśl dotarły pierwsze oddziały rosyjskiej kawalerii. Były to patrole z 3. Armii gen. Nikołaja Ruzskiego, które miały rozpoznać siły twierdzy. Przemyśl, będący wówczas jedną z najpotężniejszych fortec Europy (45 km obwodu, 19 fortów artyleryjskich i 15 piechoty), stanowił kluczowy element austriackiej obrony Galicji. Dowódca twierdzy, gen. Hermann Kusmanek von Burgneustädten, zarządził podniesienie gotowości bojowej całego garnizonu.

Twierdza nie do zdobycia?

Tego dnia rosyjskie patrole starły się z austriackimi ułanami pod wsią Buszkowice, zaledwie 5 km od centrum miasta. Choć potyczka była krótka, miała ogromne znaczenie psychologiczne – mieszkańcy Przemyśla po raz pierwszy usłyszeli odgłosy wojny. W mieście ogłoszono częściową ewakuację cywilów, a na ulicach pojawiły się barykady z worków z piaskiem. Twierdza dysponowała 1000 dział, zapasami amunicji na 6 miesięcy i żywnością dla 130 000 ludzi, jednak dowództwo obawiało się, że Rosjanie przetną linie kolejowe, co odetnie zaopatrzenie.

Pierwsze oblężenie (4.08–11.10.1914)

Rosjanie, licząc na szybkie zdobycie twierdzy, przystąpili do oblężenia. 4 sierpnia rozpoczęto budowę stanowisk artyleryjskich na wzgórzach wokół miasta, m.in. pod Krasiczynem i Żurawicą. Austriacy odpowiedzieli ogniem z fortów, jednak główne walki rozgorzały dopiero we wrześniu. Mimo przewagi liczebnej Rosjan (ok. 200 000 żołnierzy), twierdza wytrzymała, a 11 października została odblokowana przez austriacką ofensywę. Sukces był krótkotrwały – po klęsce pod Limanową Rosjanie wrócili w listopadzie, rozpoczynając drugie, tragiczne oblężenie.

Znaczenie 4 sierpnia dla historii miasta

Data ta symbolizuje początek jednego z najbardziej dramatycznych okresów w dziejach Przemyśla. Oblężenia (1914–1915) pochłonęły życie tysięcy żołnierzy i cywilów, a miasto stało się symbolem heroicznej obrony. Dziś w rocznicę tych wydarzeń odbywają się rekonstrukcje historyczne, a forty twierdzy są atrakcją turystyczną. 4 sierpnia 1914 roku to także dzień, w którym Przemyśl ostatecznie pożegnał się z pokojową epoką XIX wieku, stając się kluczowym punktem na mapie Wielkiej Wojny.