Rosyjska okupacja Przemyśla (marzec–sierpień 1915)

Po wielkim oblężeniu Twierdzy Przemyśl, które trwało od września 1914 do marca 1915 roku, twierdza – jedna z największych w Europie, o obwodzie 45 km i załodze liczącej 131 000 żołnierzy – skapitulowała 22 marca 1915 roku. Rosjanie weszli do miasta, rozpoczynając okupację, która trwała zaledwie 136 dni. W tym czasie Przemyśl stał się ważnym punktem logistycznym armii carskiej, a jego fortyfikacje zostały częściowo rozbudowane.

Dlaczego Rosjanie opuścili Przemyśl?

Wiosną i latem 1915 roku państwa centralne przeprowadziły wielką ofensywę na froncie wschodnim, znaną jako „gorlickie przełamanie” (2–5 maja 1915). Po klęsce pod Gorlicami armia rosyjska rozpoczęła odwrót na szeroką skalę. Dowództwo rosyjskie, aby uniknąć okrążenia, postanowiło ewakuować Przemyśl. 5 sierpnia 1915 roku ostatnie oddziały rosyjskie opuściły miasto, niszcząc część infrastruktury, w tym mosty na Sanie.

Wkroczenie wojsk austro-węgierskich

Tego samego dnia, 5 sierpnia 1915 roku, do Przemyśla wkroczyły oddziały austro-węgierskie pod dowództwem gen. Svetozara Boroevicia. Miasto zostało wyzwolone bez większych walk, ponieważ Rosjanie wycofali się wcześniej. Mieszkańcy – Polacy, Ukraińcy, Żydzi – witali żołnierzy z radością, widząc w tym koniec rosyjskiej okupacji, która przyniosła rekwizycje, represje i biedę. Wkroczenie wojsk było także symbolicznym odzyskaniem twierdzy, która wcześniej była dumą monarchii habsburskiej.

Skutki dla miasta i twierdzy

Wyzwolenie Przemyśla miało ogromne znaczenie strategiczne. Twierdza, choć zniszczona podczas oblężeń i okupacji, została ponownie obsadzona przez wojska austro-węgierskie. Jednak nigdy już nie odegrała tak ważnej roli jak w latach 1914–1915. Dla mieszkańców oznaczało to powrót do cywilnej administracji, ale także dalsze trudy wojny – miasto pozostawało w strefie frontowej aż do 1918 roku.

Wydarzenie to było też ważne dla pamięci lokalnej: 5 sierpnia 1915 roku stał się symbolem odzyskania miasta przez Austro-Węgry, a w okresie międzywojennym często wspominano go jako przykład bohaterstwa obrońców twierdzy.