Ostatnia defilada w oblężonym mieście

11 lipca 1915 roku, na Rynku Głównym w Przemyślu, odbyła się uroczysta defilada wojsk austro-węgierskich dowodzonych przez generała Arthura Arza von Straussenburga. Była to odpowiedź na odbicie twierdzy z rąk rosyjskich 3 czerwca 1915 roku, po trwającym 194 dni oblężeniu. W defiladzie wzięło udział blisko 30 000 żołnierzy, w tym 12 batalionów piechoty, 6 szwadronów kawalerii oraz 40 dział polowych. Mieszkańcy Przemyśla, którzy przez wiele miesięcy żyli w oblężonym mieście, po raz ostatni mogli zobaczyć regularne oddziały cesarsko-królewskiej armii z tak bliska.

Strategiczne znaczenie Przemyśla w 1915 roku

Twierdza Przemyśl była wówczas największym fortyfikacyjnym kompleksem w Europie Środkowej – jej obwód wynosił 45 km, a w czasie oblężenia w 1915 roku stacjonowało w niej 131 000 żołnierzy. Po upadku twierdzy 22 marca 1915 roku na skutek wyczerpania zapasów, Rosjanie zajęli miasto na 73 dni. Odzyskanie Przemyśla przez wojska austro-węgierskie i niemieckie w czerwcu 1915 roku było kluczowym elementem ofensywy gorlickiej, która przełamała front w Galicji. Defilada 11 lipca była więc nie tylko ceremonią, ale też demonstracją siły przed planowaną ewakuacją części garnizonu na front wschodni.

Ludzie tamtych dni

W defiladzie uczestniczył m.in. feldmarszałek Franz Conrad von Hötzendorf, szef sztabu generalnego armii austro-węgierskiej, który osobiście nadzorował odbicie twierdzy. Wśród żołnierzy byli Polacy, Ukraińcy, Węgrzy, Czesi, Chorwaci i Austriacy – wielonarodowy charakter armii cesarskiej odzwierciedlał wielokulturowość samego Przemyśla. Tego dnia na ulicach miasta pojawiły się także setki czołgów i samochodów pancernych, które później zostały przerzucone na front pod Lwowem.

Dziedzictwo i pamięć

Po defiladzie 11 lipca 1915 roku większość ciężkiego uzbrojenia i magazynów została wywieziona koleją na wschód. Twierdza Przemyśl nigdy już nie odzyskała swojej dawnej roli militarnej – w 1918 roku, po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, stała się koszarami i magazynem. Dziś na Rynku Głównym w Przemyślu stoi tablica upamiętniająca wydarzenia z 11 lipca 1915 roku, a w Muzeum Historii Miasta można oglądać zdjęcia i dokumenty z tamtej defilady. Był to jeden z ostatnich wielkich pokazów potęgi monarchii Habsburgów w Galicji.