Kontekst: Trzecie oblężenie Twierdzy Przemyśl

Twierdza Przemyśl, jedna z największych fortyfikacji I wojny światowej w Europie o obwodzie 45 km, była areną trzech oblężeń. Pierwsze trwało od września do października 1914 r. i zakończyło się odsieczą. Drugie, od listopada 1914 r. do marca 1915 r., przyniosło kapitulację załogi austro-węgierskiej. Trzecie oblężenie rozpoczęło się w maju 1915 r., gdy wojska rosyjskie ponownie podeszły pod mury twierdzy, która po krótkim odpoczynku była słabo zaopatrzona i obsadzona głównie przez jednostki posiłkowe.

23 maja 1915: Decydujący szturm

23 maja 1915 roku, o świcie, rosyjska 11 Dywizja Piechoty pod dowództwem generała Władimira Sacharowa rozpoczęła zmasowany ostrzał artyleryjski Fortu I „Salis Soglio” (dzisiejsza dzielnica Przekopana). Fort, zbudowany w latach 1878–1882, był kluczowym punktem obrony na północnym odcinku twierdzy. Około godziny 9:00, po trwającym trzy godziny bombardowaniu, piechota rosyjska ruszyła do ataku. Obrońcy – około 400 żołnierzy z 97 pułku piechoty austro-węgierskiej oraz kompania forteczna – stawiali zaciekły opór, odpierając pierwsze natarcie. Walki wręcz toczyły się w korytarzach i na wałach fortu. O godzinie 13:30, po wyczerpaniu amunicji i amunicji ręcznej, fort został zdobyty. Poległo 127 obrońców, a 89 dostało się do niewoli. Straty rosyjskie wyniosły 210 zabitych i rannych. Upadek Fortu I otworzył Rosjanom drogę do centrum twierdzy.

Znaczenie wydarzenia

Zdobycie Fortu I „Salis Soglio” 23 maja 1915 roku przesądziło o upadku całej Twierdzy Przemyśl. Tego samego dnia dowódca twierdzy, generał Hermann Kusmanek von Burgneustädten, podjął decyzję o kapitulacji, która nastąpiła 24 maja o godzinie 10:00. W ręce Rosjan wpadło 120 000 żołnierzy, 900 dział i ogromne zapasy. Była to jedna z największych kapitulacji w historii I wojny światowej. Upadek twierdzy umożliwił Rosjanom kontynuowanie ofensywy w kierunku Karpat i Lwowa, choć ostatecznie nie zmienił losów wojny na froncie wschodnim. Dla samego Przemyśla był to moment krytyczny – miasto przez kolejne miesiące znalazło się pod rosyjską okupacją, która trwała do czerwca 1915 r.

Pamięć o wydarzeniu

Fort I „Salis Soglio” istnieje do dziś jako zaniedbany, ale wciąż imponujący obiekt. Co roku, 23 maja, lokalne stowarzyszenia historyczne, takie jak Towarzystwo Przyjaciół Twierdzy Przemyśl, organizują na jego terenie uroczystości upamiętniające poległych. W 2015 roku, z okazji 100. rocznicy wydarzenia, odsłonięto tablicę pamiątkową z napisem w trzech językach: polskim, ukraińskim i niemieckim. Dziś fort jest miejscem spacerów i lekcji historii dla uczniów przemyślańskich szkół.