Kontekst – Drugie oblężenie Twierdzy Przemyśl

Po upadku Twierdzy Przemyśl w marcu 1915 roku (po 133 dniach pierwszego oblężenia), Rosjanie obsadzili forty i przystąpili do ich rozbudowy. Jednak już w maju 1915 roku, w ramach ofensywy gorlickiej, armie państw centralnych przeszły do kontrataku. 18 maja 1915 roku wojska niemieckie i austro-węgierskie rozpoczęły drugie oblężenie, mające na celu odbicie strategicznej twierdzy kontrolującej szlaki na Węgry i do Galicji.

Fort XII „Werner” – klucz do zwycięstwa

Fort XII „Werner” (zlokalizowany na wzgórzu w dzisiejszej dzielnicy Lipowica) był jednym z najsilniejszych punktów oporu na wschodnim odcinku obrony. Dowodził nim rosyjski pułkownik Iwan Pietrowicz Pawłow, który dysponował załogą liczącą około 800 żołnierzy, 4 ciężkimi haubicami i 12 karabinami maszynowymi. Niemcy, dowodzeni przez generała Hansa von Beselera (tego samego, który zdobył twierdzę w 1914 roku), skoncentrowali na tym odcinku 15 batalionów piechoty, 40 baterii artylerii i 6 ciężkich moździerzy kalibru 305 mm – tzw. „Grube Berta”.

Przebieg wydarzeń 22 maja 1915 roku

22 maja o godzinie 4:30 nad ranem, po trwającym 48 godzin ostrzale (wystrzelono łącznie 1200 pocisków kalibru 305 mm i 15 000 pocisków mniejszych kalibrów), niemiecka piechota ruszyła do ataku. Główne uderzenie przeprowadził 1. Batalion Pułku Piechoty „König Wilhelm” (nr 99) pod dowództwem majora Erwina von Witzlebena. Żołnierze wdarli się na wały fortu przez wyłomy w betonowych osłonach, zaskakując rosyjskich obrońców, którzy – oszołomieni bombardowaniem – zdążyli oddać zaledwie kilka serii z karabinów maszynowych. Walka wręcz w kazamatach trwała około 45 minut. O godzinie 5:40 nad fortem zawisła flaga niemiecka. Rosyjski pułkownik Pawłow dostał się do niewoli, a 600 jego żołnierzy złożyło broń. Straty niemieckie wyniosły 87 zabitych i 212 rannych.

Konsekwencje – upadek twierdzy

Utrata Fortu XII „Werner” spowodowała całkowity zanik łączności między wschodnim a północnym odcinkiem obrony. 23 maja Rosjanie opuścili sąsiednie forty XI „Grochowsky” i XIII „Pest”. Dowódca rosyjskiej załogi, generał lejtnant Nikołaj Bielajew, widząc bezcelowość dalszej obrony, 24 maja o godzinie 10:00 nakazał ewakuację wszystkich oddziałów z miasta. 25 maja 1915 roku o godzinie 8:00 rano do Przemyśla wkroczyły pierwsze oddziały niemieckie i austro-węgierskie. Twierdza została odbita po zaledwie 7 dniach walk, co było jednym z najszybszych sukcesów oblężniczych w historii I wojny światowej.

Pamięć o wydarzeniu

Do dziś na terenie Fortu XII „Werner” zachowały się ślady po ostrzale – głębokie leje po pociskach 305 mm oraz zniszczone betonowe schrony. Co roku, 22 maja, lokalne stowarzyszenia historyczne (m.in. Stowarzyszenie Miłośników Twierdzy Przemyśl) organizują inscenizację historyczną z udziałem rekonstruktorów z Polski, Niemiec i Ukrainy.