Kontekst: Trzecie oblężenie Twierdzy Przemyśl

Wiosną 1915 roku, po wielkiej ofensywie państw centralnych (operacja gorlicko-tarnowska), front wschodni przesunął się na wschód. Twierdza Przemyśl, zdobyta przez Rosjan w marcu 1915 roku, ponownie znalazła się w kręgu zainteresowania armii austro-węgierskiej i niemieckiej. Od 9 czerwca 1915 roku trwało trzecie oblężenie twierdzy – tym razem przez wojska austro-węgierskie pod dowództwem gen. Arthura Arza von Straussenburga. Rosyjski garnizon liczył ok. 30 000 żołnierzy, a dowodził nim gen. Fiodor Zajonczkowski.

Atak na fort I „Saliszcze”

27 czerwca 1915 roku, po intensywnym ostrzale artyleryjskim, Rosjanie przypuścili gwałtowny szturm na fort I „Saliszcze” – jeden z najsilniejszych fortów wschodniego pierścienia obronnego. Fort położony na wzgórzu (ok. 320 m n.p.m.) był kluczowym punktem oporu na drodze do centrum twierdzy. Atak rozpoczął się o świcie. Rosyjskie pułki (m.in. 7. Dywizja Piechoty) uderzyły na pozycje austro-węgierskie, próbując przełamać linię obrony między fortami I i II. Obrońcy – głównie węgierskie jednostki Honvédu – odpowiedzieli ogniem karabinów maszynowych i artylerii fortowej. Walki wręcz trwały przez kilka godzin. Rosjanie stracili ok. 1 200 żołnierzy (zabitych i rannych), podczas gdy straty austro-węgierskie wyniosły ok. 400 ludzi. Fort „Saliszcze” utrzymał się, a atak został odparty.

Znaczenie bitwy

Nieudany szturm z 27 czerwca 1915 roku przesądził o losach rosyjskiego garnizonu. Już 3 lipca 1915 roku Rosjanie rozpoczęli ewakuację twierdzy, a 5 lipca 1915 roku Przemyśl ponownie znalazł się w rękach austro-węgierskich. Było to jedno z największych zwycięstw armii austro-węgierskiej na froncie wschodnim. Twierdza Przemyśl, mimo wcześniejszej utraty w marcu 1915 roku, udowodniła swoją wartość strategiczną. Po odbiciu pozostała w rękach państw centralnych aż do listopada 1918 roku.

Pamięć o wydarzeniu

Na forcie I „Saliszcze” do dziś zachowały się ślady walk – wyrwy w betonowych ścianach, stanowiska ogniowe i fragmenty umocnień polowych. Co roku, 27 czerwca, lokalni historycy i rekonstruktorzy organizują na tym terenie inscenizację historyczną, upamiętniającą poległych żołnierzy obu stron. W Muzeum Narodowym Ziemi Przemyskiej znajduje się diorama przedstawiająca ten szturm, a w archiwach wojskowych w Wiedniu i Moskwie przechowywane są szczegółowe raporty z bitwy.

Znaczenie dla Przemyśla

Dla mieszkańców Przemyśla 27 czerwca 1915 roku to data symboliczna – przypomina o wielokulturowej i tragicznej historii miasta, które w czasie I wojny światowej było areną największych walk fortyfikacyjnych w Europie. Twierdza Przemyśl, o obwodzie 45 km i obsadzie 131 000 żołnierzy, do dziś pozostaje największym tego typu obiektem w Polsce i jednym z największych w Europie.