Pierścień zaciska się wokół Twierdzy

28 września 1914 roku zakończył się pierwszy etap rosyjskiej ofensywy w Galicji Wschodniej. Tego dnia jednostki 3. Armii Rosyjskiej generała Radko-Dmitriewa ostatecznie zamknęły pierścień okrążenia wokół Twierdzy Przemyśl. Był to początek pierwszego oblężenia, które trwało do 9 października 1914 roku, a po krótkiej przerwie wznowiono je 8 listopada. Twierdza, będąca jednym z największych dzieł fortyfikacyjnych Europy – 45 km obwodu, 131 000 żołnierzy załogi – stanęła przed najcięższą próbą w swojej historii.

Twierdza przed oblężeniem

Przemyśl w przededniu I wojny światowej był kluczowym punktem obronnym Austro-Węgier. Twierdza, rozbudowywana od połowy XIX wieku, składała się z trzech pierścieni fortów: głównego, pomocniczego i zewnętrznego. W 1914 roku załoga liczyła około 131 000 żołnierzy, w tym 30 000 rezerwistów. Komendantem był generał Hermann Kusmanek von Burgneustädten. Twierdza była zaopatrzona w żywność na około trzy miesiące, ale już w pierwszych dniach oblężenia dały się odczuć braki amunicji artyleryjskiej.

Rosyjskie natarcie

Rosjanie, po zajęciu Lwowa (3 września 1914), skierowali swoje siły na Przemyśl. 28 września ich oddziały podeszły pod zewnętrzny pierścień fortów. Generał Radko-Dmitriew, dowódca 3. Armii, liczył na szybkie zdobycie twierdzy, jednak austro-węgierska załoga stawiła zaciekły opór. Rosjanie rozpoczęli regularne oblężenie, budując okopy i pozycje artyleryjskie. W pierwszych dniach października nasilił się ostrzał fortów, szczególnie sektora północnego i wschodniego.

Pierwsze oblężenie i odsiecz

Oblężenie trwało do 9 października 1914 roku, kiedy to wojska austro-węgierskie pod dowództwem generała Svetozara Boroevicia von Bojny rozpoczęły ofensywę w kierunku Przemyśla. Rosjanie, zagrożeni okrążeniem, wycofali się. Twierdza została chwilowo odblokowana, ale już 8 listopada Rosjanie ponownie ją otoczyli. Drugie oblężenie trwało do 22 marca 1915 roku i zakończyło się kapitulacją twierdzy. Do niewoli dostało się około 117 000 żołnierzy austro-węgierskich, w tym 9 generałów. Była to jedna z największych kapitulacji w historii armii austro-węgierskiej.

Znaczenie oblężenia

Oblężenie Twierdzy Przemyśl było jednym z najdłuższych i najkrwawszych w I wojnie światowej. W czasie walk zginęło około 20 000 żołnierzy po obu stronach. Twierdza, mimo że ostatecznie zdobyta, opóźniła rosyjskie natarcie na Kraków i Śląsk, dając Austro-Węgrom czas na przegrupowanie sił. Dla Przemyśla był to okres ogromnego cierpienia – miasto zostało zniszczone w około 30%, a ludność cywilna doświadczyła głodu i chorób. Po odzyskaniu twierdzy przez wojska niemieckie i austro-węgierskie w czerwcu 1915 roku, Rosjanie wycofali się za San. Dziedzictwo Twierdzy Przemyśl do dziś jest jednym z najważniejszych elementów tożsamości miasta, a jej forty są odwiedzane przez turystów z całej Europy.

Pamięć

28 września 1914 roku przeszedł do historii jako dzień, w którym Przemyśl stał się symbolem oporu i tragedii I wojny światowej. Współcześnie w rocznicę tych wydarzeń odbywają się uroczystości patriotyczne, a na cmentarzach wojskowych w Przemyślu i okolicach spoczywają tysiące żołnierzy obu armii. Twierdza Przemyśl została uznana za pomnik historii i jest jednym z najważniejszych zabytków militarnych w Polsce.