Klęska pod Lwowem i odwrót do twierdzy

W pierwszych tygodniach I wojny światowej armia austro-węgierska poniosła ciężkie straty w bitwie o Galicję. Po przegranej bitwie pod Lwowem (26 sierpnia – 11 września 1914) i odparciu spod Rawy Ruskiej, wojska rosyjskie generała Nikołaja Ruzskiego parły na zachód. 20 września Rosjanie zajęli Jarosław, a 21 września — Rawę Ruską. Dowództwo austro-węgierskie podjęło decyzję o wycofaniu resztek armii za San i schronieniu się w Twierdzy Przemyśl.

27 września 1914 roku oddziały rosyjskie — w tym 3. Armia gen. Radko-Dmitriewa — dotarły do zewnętrznego pierścienia fortów Twierdzy Przemyśl. Tego dnia rozpoczęło się pierwsze oblężenie Twierdzy Przemyśl, które miało trwać do 9 października 1914 roku.

Twierdza w przededniu oblężenia

Twierdza Przemyśl była wówczas jedną z największych i najlepiej ufortyfikowanych w Europie. Jej obwód liczył 45 kilometrów, a w momencie mobilizacji stacjonowało w niej około 131 000 żołnierzy oraz ponad 1000 dział. Główny pierścień fortów (Nizinny, Górny, Błonie, San) składał się z kilkudziesięciu fortów pancernych i dzieł obronnych.

Komendantem twierdzy był generał Hermann Kusmanek von Burgneustädten. Załogę stanowiły jednostki austro-węgierskie, w tym liczne pułki złożone z Polaków, Ukraińców, Czechów i Węgrów.

Pierwsze starcia

27 września Rosjanie podeszli pod linię fortów, ale nie mieli jeszcze ciężkiej artylerii oblężniczej. Rozpoczęły się walki na przedpolu — najcięższe na odcinku północnym i wschodnim. Ataki rosyjskie na forty Orzechowce, Krasiczyn i Siedliska zostały odparte. Jednak Rosjanie szybko zdali sobie sprawę, że bez artylerii oblężniczej nie zdobędą twierdzy szturmem.

W tym samym czasie gen. Svetozar Boroević von Bojna, dowódca 3. Armii austro-węgierskiej, przygotowywał kontratak. 9 października 1914 roku siły austro-węgierskie przebiły się przez rosyjskie linie pod Przeworskiem i dotarły do twierdzy — oblężenie zostało chwilowo przerwane.

Znaczenie dla miasta i regionu

Pierwsze oblężenie było zapowiedzią dramatu, który rozegrał się rok później. 27 września 1914 roku mieszkańcy Przemyśla po raz pierwszy usłyszeli huk dział na przedpolach miasta. Wiele rodzin zostało ewakuowanych, a życie codzienne zamarło. Twierdza, która miała być dumą monarchii, stała się pułapką.

Ostatecznie Twierdza Przemyśl skapitulowała 22 marca 1915 roku — po 133 dniach oblężenia. Do niewoli dostało się ponad 120 000 żołnierzy, w tym 9 generałów. Była to największa kapitulacja armii austro-węgierskiej w I wojnie światowej.

Dlaczego 27 września jest ważny?

Data 27 września 1914 roku symbolicznie otwiera historię oblężenia Twierdzy Przemyśl — jednego z najważniejszych wydarzeń militarnych w dziejach miasta i całej Galicji. Dziś forty Twierdzy Przemyśl są udostępnione turystom, a rocznica ta przypomina o dramatycznych losach miasta w czasie Wielkiej Wojny.