Kontekst: Trzecie oblężenie Twierdzy Przemyśl

Wiosną 1915 roku Twierdza Przemyśl przeżywała swoje najtragiczniejsze miesiące. Po upadku pierwszego oblężenia w marcu 1915 roku (armia carska zdobyła miasto 22 marca), latem tego samego roku wojska austro-węgierskie i niemieckie rozpoczęły ofensywę mającą na celu odbicie twierdzy. Do 4 czerwca 1915 roku, po krwawych walkach pod Sądową Wisznią, armia rosyjska rozpoczęła odwrót znad Sanu. Twierdza ponownie znalazła się w stanie oblężenia – tym razem przez wycofujących się Rosjan, którzy bronili każdego fortu.

Wzgórze 314 – klucz do południowego sektora

Wzgórze 314 (Góra Tatarska, obecnie w dzielnicy Krzemieniec), położone na południowy wschód od centrum Przemyśla, było jednym z najważniejszych punktów oporu w południowym sektorze twierdzy. Znajdował się tam Fort XII „Wielkie Oczy” (niem. Großaugen), który od 5 lipca 1915 roku był ostrzeliwany przez rosyjską artylerię ciężką. Rankiem 6 lipca Rosjanie przypuścili szturm i zdobyli fort, biorąc do niewoli około 200 obrońców.

Desperacki kontratak o 14:00

Dowódca 23. Dywizji Honwedów, generał major Emmerich von Paunz, rozkazał natychmiastowy kontratak. O godzinie 14:00 trzy bataliony piechoty (około 1500 żołnierzy) ruszyły pod górę bez wsparcia artyleryjskiego – działa austriackie milczały, ponieważ amunicja była reglamentowana. Rosjanie, umocnieni w zdobytym forcie, otworzyli ogień z karabinów maszynowych i dział polowych. W ciągu pierwszej godziny poległo 400 żołnierzy, w tym 12 oficerów. Atak załamał się o 16:30, a resztki batalionów wycofały się do fortu XIII „Niemiecka Dolina”.

Bilans i znaczenie

Według raportów sztabu 3. Armii Austro-Węgier (Armeeoberkommando 3), straty z 6 lipca wyniosły: 832 zabitych i rannych (w tym 27 oficerów). Wśród poległych znalazł się m.in. porucznik Rudolf von Sturm, dowódca 3. kompanii 12. pułku piechoty. Wzgórze 314 pozostało w rękach rosyjskich do 9 lipca, kiedy to – wobec zagrożenia okrążeniem – Rosjanie sami opuścili fort. Ostatecznie Przemyśl został wyzwolony 10 lipca 1915 roku, ale cena była straszliwa: w ciągu czterech dni walk o południowe forty zginęło około 2500 żołnierzy po obu stronach.

Dziedzictwo

Dziś wzgórze 314 jest porośnięte lasem, a resztki fortu XII są częściowo zniszczone. Co roku, 6 lipca, grupy rekonstrukcyjne z Polski i Ukrainy organizują na Górze Tatarskiej inscenizację bitwy. Miejsce to przypomina o tragicznych kosztach I wojny światowej – w ciągu zaledwie 18 miesięcy (1914–1915) w walkach o Twierdzę Przemyśl zginęło ponad 30 000 żołnierzy.