Kontekst historyczny

Twierdza Przemyśl, największa forteca Austro-Węgier o obwodzie 45 km, przeszła w latach 1914–1915 trzy oblężenia. Po upadku pierwszego oblężenia w marcu 1915 roku (kapitulacja 22 marca 1915, 131 000 żołnierzy trafiło do rosyjskiej niewoli), miasto zostało odbite przez siły państw centralnych w czerwcu 1915 roku. Jednak już 7 lipca 1915 roku armia rosyjska pod dowództwem gen. Aleksieja Brusiłowa ponownie okrążyła twierdzę.

Wydarzenia 9 lipca 1915 roku

Tego dnia austro-węgierski garnizon liczący około 45 000 żołnierzy (w tym 12 000 chorych i rannych) podjął próbę przełamania rosyjskiego pierścienia. O świcie oddziały 97. pułku piechoty z Triestu oraz 10. batalionu strzelców polowych uderzyły na pozycje rosyjskie pod wsią Grochowce (dziś część Przemyśla). Rosjanie, dysponujący przewagą artylerii (ponad 300 dział), odparli atak, zadając obrońcom straty w wysokości 1200 zabitych i rannych. Około południa dowódca twierdzy, gen. Hermann Kusmanek von Burgneustädten, zarządził odwrót do fortów.

Skutki dla miasta

Ludność cywilna Przemyśla – wówczas około 54 000 mieszkańców (w tym 30% Polaków, 40% Żydów i 30% Ukraińców) – ucierpiała z powodu ostrzału. Rosyjska artyleria zniszczyła łącznie 47 budynków w śródmieściu, w tym część klasztoru franciszkanów i kamienicę przy ul. Grodzkiej. Szpitale polowe w forcie I „Salis Soglio” (dziś osiedle Kmiecie) przyjęły 800 rannych.

Dalsze losy twierdzy

Twierdza wytrzymała jeszcze do 29 lipca 1915 roku, gdy gen. Kusmanek poddał się po raz drugi. Tym razem do niewoli trafiło 40 000 żołnierzy. Przemyśl pozostał w rękach rosyjskich do 3 czerwca 1915 roku (ofensywa gorlicka), ale walki w 1915 roku zadecydowały o ostatecznym upadku twierdzy jako bastionu Austro-Węgier.