24 czerwca 1915: Decydujący szturm na Twierdzę Przemyśl

24 czerwca 1915 roku był jednym z najkrwawszych dni podczas odbijania Twierdzy Przemyśl z rąk rosyjskich. Po trzech miesiącach od zdobycia twierdzy przez armię carską (22 marca 1915), wojska austro-węgierskie i niemieckie rozpoczęły wielką ofensywę, znaną jako bitwa pod Gorlicami (maj 1915), która zmusiła Rosjan do odwrotu z Galicji. Twierdza Przemyśl stała się kluczowym punktem oporu – Rosjanie obsadzili ją około 30 000 żołnierzy pod dowództwem gen. Nikołaja Brusiłowa (późniejszego dowódcy słynnej ofensywy w 1916 roku).

Walki o forty zewnętrzne

24 czerwca 1915 roku niemiecka 11. Armia pod dowództwem gen. Augusta von Mackensena oraz austro-węgierska 3. Armia gen. Svetozara Boroevicia przypuściły zmasowany atak na wschodnie i południowe forty twierdzy, m.in. Fort I „Salis Soglio” (dziś dzielnica Salis Soglio), Fort II „Jaksmanice” oraz Fort XII „Winniki”. Według raportów sztabowych, w ciągu 24 godzin wystrzelono ponad 120 000 pocisków artyleryjskich na pozycje rosyjskie. Obrońcy, pozbawieni zaopatrzenia i osłony lotniczej, ponieśli ogromne straty – szacuje się, że 24 czerwca zginęło lub zostało rannych około 4 000 żołnierzy rosyjskich i 2 500 żołnierzy państw centralnych.

Decyzja o kapitulacji

Po załamaniu się obrony na odcinku wschodnim, gen. Brusiłow podjął decyzję o ewakuacji twierdzy w nocy z 24 na 25 czerwca. Ostatecznie garnizon rosyjski skapitulował 26 czerwca 1915 roku o godzinie 10:00. Do niewoli trafiło około 28 000 żołnierzy rosyjskich, w tym 2 000 oficerów. Zdobyto ogromne zapasy amunicji (ponad 1 000 wagonów), żywności i sprzętu wojskowego. Dla armii austro-węgierskiej odzyskanie Twierdzy Przemyśl było symbolem odwetu po upokarzającej kapitulacji z marca 1915 roku.

Skutki dla miasta

24 czerwca 1915 roku zapisał się w historii Przemyśla jako dzień najcięższych walk ulicznych w okolicach fortów. Miejscowa ludność cywilna, która pozostała w mieście (ok. 15 000 osób), ukrywała się w piwnicach i schronach. Po odbiciu twierdzy Przemyśl stał się kluczowym węzłem komunikacyjnym i magazynowym dla armii austro-węgierskiej aż do końca I wojny światowej. Zniszczenia wojenne były ogromne – zburzono około 40% zabudowy miasta, w tym wiele zabytkowych kamienic na Starym Mieście. Dziś forty twierdzy są świadectwem tamtych krwawych dni i stanowią jedną z największych atrakcji turystycznych regionu.